Ongeveer 300 jaar geleden, aan het begin van de 18e eeuw, waren cafés al emblematische plekken van het sociale en intellectuele leven. Ze waren heel anders dan de moderne coffee shops die we vandaag de dag kennen, maar speelden toch een even centrale rol in de samenleving. Men kwam er naartoe om koffie te drinken, natuurlijk, maar ook om te discussiëren, ideeën uit te wisselen, kranten te lezen en te debatteren over politiek of filosofie.
Duiken in het universum van cafés van drie eeuwen geleden, is het ontdekken van plaatsen die zowel eenvoudig als levendig zijn, waar het aroma van vers gezette koffie en de bruisende gesprekken samensmolten.
Eenvoudige maar warme plekken
In tegenstelling tot hedendaagse cafés met een uitgewerkt design, waren de cafés uit de 18e eeuw vaak bescheiden etablissementen. Het meubilair bestond meestal uit houten tafels, banken of eenvoudige stoelen, soms versleten door de tijd.
De muren konden versierd worden met houten panelen of simpelweg witgeblust met kalk. De verlichting kwam van kaarsen of olielampen, die een warm licht verspreiden maar toch vrij zwak waren. De sfeer was vaak rokerig, omdat de klanten pijp of tabak rookten.
De vloer, vaak van steen of hout, kon bedekt worden met zaagsel om gemorste vloeistoffen op te nemen en het schoonmaken te vergemakkelijken. Dit alles creëerde een rustieke maar gezellige sfeer.
Ondanks hun eenvoud waren deze plekken zeer levendig. Je hoorde er lachsalvo’s, gepassioneerde discussies en het gekletter van kopjes en lepels.
Een koffie zeer verschillend van die d’vandaag
De koffie die 300 jaar geleden werd geconsumeerd, n’was niet bereid zoals vandaag. De espressomachines n’bestonden uiteraard niet, en de bereiding was gebaseerd op veel meer rudimentaire methoden.
De koffie werd vaak gekookt in grote koffiezetapparaten of bereid in metalen potten. In sommige regio's gebruikte men methoden die dicht bij wat men tegenwoordig de Turkse koffie noemt, met zeer fijn gemalen koffie.
De drank werd over het algemeen zwart en zeer sterk geserveerd. De suiker begon zich in Europa te verspreiden, maar bleef een duur product. Wat betreft melk, werd het zelden toegevoegd.
De bekers waren kleiner dan de moderne mokken. In sommige cafés werd zelfs koffie geserveerd in kommen of tinbekers.
Ontmoetings- en debatplekken
Het één van de meest opvallende kenmerken van de cafés van vroeger was hun sociale rol. Ze waren veel meer dan eenvoudige plekken om een warm drankje te drinken.
In Parijs, Londen of Wenen waren cafés bevoorrechte ontmoetingsplaatsen voor intellectuelen, schrijvers, handelaren en soms politici. Men kwam er naartoe om de laatste nieuwtjes te bespreken, politieke gebeurtenissen te becommentariëren of over filosofie te debatteren.
In Londen werden sommige cafés zelfs “penny universities”. Voor de prijs van een kopje koffie — vaak een penny — kon men deelnemen aan boeiende discussies en cultuurliefhebbende personen ontmoeten.
Deze instellingen droegen zo bij aan de verspreiding van ideeën en aan de circulatie van de informatie.
De kranten en de informatie
De cafés speelden ook een belangrijke rol in de verspreiding van de informatie. Veel van hen boden kranten aan die de klanten konden raadplegen.
In een tijdperk waarin weinig mensen zich s’abonneren op publicaties, werden cafés plaatsen waar l’on kwam de dagkrant lezen. De kranten werden soms op houten houders bevestigd of opgehangen om te voorkomen dat qu’ils verdwijnen.
De klanten lazen bepaalde artikelen hardop, wat vervolgens de discussies in de zaal voedde.
Zo werd het café een echt centrum van d’échange d’idées en d’informations.
Een overwegend mannelijk klantenbestand
Het moet ook worden herinnerd dat er 300 jaar geleden de fréquentatie van cafés grotendeels mannelijk was. In veel Europese steden waren vrouwen zelden aanwezig in deze etablissementen.
Cafés werden beschouwd als plaatsen van mannelijke sociabiliteit, waar handelaren, ambachtslieden, schrijvers of studenten zich verzamelden. De discussies konden levendig zijn, soms luidruchtig, en de sfeer was redelijk vrij.
Pas veel later zullen cafés plaatsen worden die open zijn voor iedereen, zoals we ze vandaag de dag kennen.
Gespecialiseerde cafés
In de loop der tijd hebben sommige cafés specifieke klantengroepen ontwikkeld.
In Londen bijvoorbeeld werden sommige etablissementen voornamelijk bezocht door handelaren of verzekeraars. Anderen trokken eerder schrijvers of wetenschappers aan.
Je kon bijna het type klanten van een café raden door simpelweg de deur te passeren. Sommigen stonden bekend om hun intellectuele debatten, anderen om hun zakelijke discussies.
Deze cafés hebben soms zelfs bijgedragen aan de oprichting van belangrijke instellingen. Bijvoorbeeld, Lloyd’s of London, tegenwoordig een beroemd verzekeringsmarkt, vindt zijn oorsprong in een Londens café uit de zeventiende eeuw.
Een nog steeds exotische drank
Drie honderd jaar geleden was koffie nog een relatief nieuw drankje in Europa. Geïntroduceerd vanuit het Midden-Oosten in de 17e eeuw, had het snel aan populariteit gewonnen maar behield een aura van exotisme.
De bonen kwamen voornamelijk uit Jemen of de eerste koloniale plantages. Hun transport tot’in Europa was lang en duur.
Desondanks bleef de vraag blijven d’toenemen. De koffie werd gezien als een stimulerend drankje, dat hielp om wakker te blijven en na te denken. In tegenstelling tot bier of wijn, zeer geconsumeerd in l’tijd, het zorgde ervoor dat de geest helder bleef.
Dit is bovendien de reden waarom cafés uitgegroeid zijn tot vooraanstaande plekken voor intellectuele discussies.
Een levendige en soms chaotische sfeer
De cafés d’il y a 300 jaar waren vaak zeer levendig. De gesprekken konden luidruchtig zijn, en de sfeer soms chaotisch.
Sommige etablissementen verwelkomden musici of schaakspelers. D’autres waren bezocht door kaartspelers of gokkers.
De mengeling van geuren — koffie, tabak, kaarsvet — creëerde een zeer bijzondere sfeer.
Voor een reiziger van de ’tijd, het betreden van een café was een intense sensorische ervaring, zeer verschillend van de ’rustige en designvolle sfeer van vele hedendaagse etablissementen.
De ’voorloper van onze coffee shops
Ook al zijn hun uiterlijk en gebruik geëvolueerd, de cafés d’vandaag blijven de directe erfgenamen van deze etablissementen d’drie eeuwen geleden.
Het principe blijft hetzelfde: een plek waar l’on elkaar ontmoet rond een kopje koffie, waar l’on praat, werkt of ontspant.
Tegenwoordig bieden cafés een veelheid aan dranken, verfijnde extractiemethoden en zorgvuldig bestudeerde sferen. Maar in wezen blijft hun sociale rol zeer dicht bij die van de cafés uit de 18e eeuw.
Deze plekken blijven ruimtes voor ontmoeting, creativiteit en uitwisseling.
Een traditie die de eeuwen doorkruist
Al meer dan 300 jaar begeleidt koffie de momenten van het dagelijks leven en de grote maatschappelijke discussies. Van de rokerige cafés uit de 18e eeuw tot de moderne coffee shops, dit drankje heeft nooit gestopt met het samenbrengen van mensen.
Als we de tijd konden terugspoelen en de deur van een café uit het jaar 1725 konden openen, zouden we ongetwijfeld verrast zijn door de sfeer en de eenvoud van de plek. Toch zou je meteen iets bekends terugvinden: het plezier om een koffie te delen en een gesprek.
Een traditie die, duidelijk, nooit uit de mode is geraakt.
U zult ook graag lezen:
